Bugün bilim dünyası çok önemli bir gelişme kaydetti. Messier 87 isimli galaksinin merkezinde yer alan karadeliğin fotoğrafı paylaşıldı. Bugüne kadar karadeliğin yapısıyla ilgili edinilen teorilerin bilgisayar tarafından simule edilmiş halini görüyorduk. Yani hiçbiri gerçek değil, tahminlere dayalı simulasyonlardı. Bu sefer gerçekten bir karadeliğin fotoğrafı ilk kez yayınlandı. Aslında karadelik kavramının özü; İzafiyet teorisidir. Albert Einstein tarafından 1905’te Annalen der Physik dergisinde, “Hareketli cisimlerin elektrodinamiği üzerine” adlı 2. makalesinde açıklanan ve ardından 5. makalesi “Bir cismin atıllığı enerji içeriği ile bağlantılı olabilir mi?” başlıklı makaleyle pekiştirilen fizik kuramıdır. Anlayacağımız üzere aslında bu bir teoriydi. Karadeliklerin varlığı yalnızca teorik olarak kabul görüyordu yani kanıtlanamamıştı. Bugün fotoğrafı çekilen karadeliğin bile Messier 87 isimli galaksinin merkezinde yer aldığını yaklaşık 30 yıldır yalnızca teorik olarak biliyorduk. Bugün itibariyle fotoğrafı çekildi ve Albert Einstein’in izafiyet teorisine büyük katkı sağlayacak bir gelişme yaşanmış oldu. Her şeyden öte, bu teori doğrulandı.

8 farklı noktada bulunan 9 radyo teleskobundan görüntü alındı. Her bir teleskopun kendi görüş alanındaki gökyüzünün berrak yani bulutsuz olması gerekiyor. Bu gözlemler geceleri yapılıyor ve veri işleme merkezine gönderiliyor. Böylece dünya büyüklüğünde sanal bir teleskop sağlanmış oluyor. 54 milyon ışık yılı uzaklıktaki bu karadeliğin fotoğrafını çekmek, bir nevi İstanbul’dan Berlin’deki bir elmanın fotoğrafını çekmek gibi zor. Türkçesi “olay ufku” olan Event Horizon Teleskobu’ndan (EHT) bir gecede elde edilen verilerin boyutu yaklaşık 1 Petabayt civarında. Petabayt, 1024 terabayt anlamına geliyor ve bu veriyi işleyen süper bilgisayarlarla 2 yıl boyunca çalışıldı. Çektikleri karadelik ise 100 milyar kilometre çapında. Bu fotoğrafı, karadelikten gelen radyo dalgalarını farklı açılardan yakalayarak, adeta bir pazıl (puzzle) gibi parçaları birbirine bağlayarak oluşturdular. Fotoğrafta gördüğümüz şeklin ortasındaki siyah kısım karadeliğin merkezi. Bir nevi denizde gördüğümüz girdap diyebiliriz. Bu karanlık lekeyi ışık dahil her şeyi yuttuğu için karanlık olarak görüntüleyebiliyoruz. Çevresindeki ışıltı ise toz ve gazlardan oluşan bulutlar. Bu bulutlar ışık hızında karadeliğin çevresinde dönüyor. Bugün sadece bir fotoğraf yayınlandı fakat bundan sonraki adımın bir video olduğunu açıkladılar. Daha büyük teleskoplar yapıldıkça, diğer galaksilerdeki karadelikler bulunmaya ve görüntülenmeye devam edilecek.

Bu vesileyle bugüne kadar tahminlere dayalı simulasyonlarla çalışılan bir takım olguları artık gözlemleyip ölçebilme seviyesine ulaştık. Dünya büyüklüğünde oluşturulan sanal teleskop sayesinde, çevremizde karadelikler dışında birçok sürprizle karşılaşma ihtimali doğuyor. Basın toplantısını canlı olarak takip ettim ve konuşmacı; “40 farklı ükeden 200 farklı milletten bilimadamının ortak çalışmasıyla bu verilere ulaştık” dedi. Gönül isterdi ki Türkiye’den bir teleskop ve bilimadamları bu çalışmada yer alsaydı fakat bu ne yazık ki mümkün olamadı.

BERK ŞİMŞEK
10.04.2019

Karadelik
Etiketlendi:                 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

20 − 6 =